گروه آموزشی طراحی پوشاک  (مازندران)

لباس هایی از تار و پود فرهنگ

گفتگویی باخانم مهناز ترابیان، مدیر گروه طراحی پارچه و لباس دانشکده شریعتی

پوشاک از جمله عناصر فرهنگی است که از راه مجموعه ای از علائم مادی مانند جنس،رنگ و طرح،یک نظام ارتباط فرهنگی،میان مردم هر جامعه برقرار می کند.برای مردمی که دارای نظام مشترک در اندیشه،تاریخ و دین هستند،همین نظام مشترک می تواند تعیین کننده نوع پوشش آنها باشد و پوشاک که نمایده معنویت و ارزش های فرهنگی مانند وقار و متانت، شرم و حیا و سوگ و شادی است، تفکر قومی را به نمایش می گذارد. حال وقتی میان این آشفته بازار لباس که اصلاً هم با فرهنگ ایرانی ما سازگار نیست ، کسی از کنارتان گذر می کند که پوشش راحت ، به روز و طبق قوانین شهرنشینی به تن دارد، اما این پوشش با بقیه متفاوت است و آثاری از سوزندوزیهای سنتی ایران بر روی آن چشم را می نوازد، می توانیم دریابیم که این لباس نماینده تفکر فردی است که فرهنگ از اولویت های زندگی اوست. سرکار خانم ترابیان وقتی از راهروی دانشکده شریعتی گذر می کند، این گونه است که خود را معرفی می کند. توجه این استاد دانشگاه به لباس زن ایرانی و رشته تدریس او زمینه ای شد برای طرح این گفتگو.

·       درباره استاد

خانم ترابیان درباره خود می گوید: متولد30/12/27(سال کبیسه)هستم. دیپلمم را در ررشته تجربی گرفتم، اما از آنجا که برخی از رشته ها با توجه به خصوصیات و روحیات زنان برای آنان جذاب است، بعد از انقلاب فرهنگی در رشته طراحی لباس و خیاطی  لیسانس و در رشته پژوهش هنر فوق لیسانس گرفتم و از مهر 64 کارم را در آموزشکده سمیه که بعدها به دانشکده شریعتی تغییر نام یافت، شروع کردم. سال 75از طریق وزارت علوم در این دانشگاه دانشجوی طراحی پارچه و لباس پذیرفته شد و من از سال 75تاکنون مدیریت گروهی این رشته را دارم.

·       بازار لباس با فرهنگ ماسازگاری ندارد

او که از وضعیت بازار لباس اصلا راضی نیست ادامه می دهد: هر روز که می گذرد ما بیشتر با تغییرات لباس در جامعه روبرو می شویم و این به تولیدی ها برمی گردد؛ اما چون الگوبرداری بیشتر از لباس های خارجی است، لباس های موجود در بازار اغلب مناسب زن ایرانی مسلمان نیستند. خیلی از خانم هایی که از لحاظ سنی ، شغلی و اعتقادی تمایل به لباس های پوشیده دارند، نمی توانند لباس مناسب و مورد نظر خود را در بازار پیداکنند و اغلب ناچارند مانتوی کرپ مشکی بپوشند که در تابستان بسیار گرم است؛ چرا که مانتوهای چسبان موجود در بازار برای آنها مناسب نیست. از طرفی، تولیدکننده ها می گویند مانتوهای موجود مشتری دارد. خوب وقتی کسی مدل مورد نظرش را پیدا نمی کند، مجبور می شود چیزی را بپوشد که در بازار وجود دارد؛ حتی اگر با اعتقادات و سلیقه اش هماهنگ نباشد، به عقیده من بازار لباس با فرهنگ ما سازگاری ندارد.

·       نیاز به ایجاد بستر فرهنگی داریم

خانم ترابیان از دغده هایش و تلاش هایی که در زمینه ارائه پوشاک ایرانی مناسب انجام داده می گوید:متاسفانه طراحان لباس نتوانسته اند جایگاه خود را در جامعه امروزین به ثبت برسانند. تغییر ساختار پوششی جامعه یک کار فرهنگی است که تنها با مداومت میسر شده و باعث می شود مردم حاشیه های فرهنگی خودشان را بشناسند وبا همان ویژگیها لباس بپوشند.وزارت فرهنگ و ارشاد طی سال های اخیر سعی کرده انجمنی از طراحان لباس تشکیل دهد و آنها را با تولیدکننده ها هماهنگ سازد؛اما چون در این کار تداوم وجود نداشته است، در نتیجه ما امروز آثار چنین فعالیتی رانمی بینیم. ما حتی پیشنهاد داده ایم که دولت یک فروشگاه  بزرگ در اختیار طراحان لباس بگذارد تا لباس های ایرانی، مناسب و با تایید وزارت ارشاد طراحی ، تولید و عرضه شود. در این زمینه می توان از فروشگاههایی مثل شهروند و رفاه نیز استفاده کرد که امکان خرید همگانی در آنها وجود دارد. طراحان لباس چون اغلب شرایط اقتصادی مناسبی جهت تهیه مکان مناسب و عرضه لباس های تولیدی خود ندارند، ایده هایشان بلا استفاده می ماند. در نتیجه تولید لباس به قشر محدود با با سلیقه محدود واگذار شده و این مساله محدودیت طرح ایجاد کرده است و مردم حق انتخاب ندارند. قشر متوسط به دلیل قیمت بالای دوخت لباس نمی توانند با خیاط های خصوصی مزون ها رابطه داشته باشند و کسانی که این امکان را دارند، قشر بسیار محدودی هستند.ماحتیاز مسئولان صنف خیاط ها بارها دعوت کرده و از آنها خواسته ایم یک یا دو تولیدی با امکانات مالی در اختیار ما بگذارند تا ایده هایمان را عملی کنیم؛ اما تا امروز چنین اتفاقی نیفتاده است.

·       بازار کار فارغ التحصیلان رشته طراحی لباس "طراحی و دوخت"

وی درباره وضعیت کاری و اجتماعی فارغ التحصیلان رشته های "طراحی پارچه و لباس"و "طراحی دوخت"بیان می دارد: ما سال ها در دانشکده شریعتی دانشجو به صورت تربیت معلم پذیرش می کردیم. طی سال هایی که من کار می کنم، حدود80-70درصد فارغ التحصیلان ما جذب آموزش و پرورش شده اند. برخی از دانشجویان ما هم در مزون ها به کار ادامه داده اند. حتی چند نفر از دانشجویان را به کارخانه هاکوپیان معرفی کردیم و بدلیل کار خوبشان در آنجا جذب شدند و به مدیریت تولید هم رسیدند. عده ای نیز خودشان مزون زده اند و خیلی هم موفقند. اما نمی توانیم بگوییم فارغ التحصیلان ما به عنوان طراح در جایی کار می کنند. حتی تولیدی ها وقتی از فارغ التحصیلان دعوت به همکاری می کنند پس از مدتی کوتاهی که از طرح های آنها استفاده کردند خودشان به کار ادامه می دهند ؛بدون اینکه حق الزحمه ای بپردازند. به همین جهت دانش آموزان زیاد راضی نیستند با صنف تولیدکننده کار کنند. آنها دربازار کار موفقند؛ اما آنچه هدف شان بده است، اجراشدنی نیست.

·        طراحی لباس سریال های تلویزیونی تخصصی نیست

استاد مهناز ترابیان درباره دیگر همکاریهایش با نهادهای فرهنگی و تلاش هایی که درزمینه طراحی لباس داشته است می گوید: من بین سال های 75-68 بیش از 20بار به صدا و سیما مراجعه کردم؛ اما با کلی پیگیری و دردسر نتوانستم با مسئولان برخی شبکه ها صحبت کنم تا شاید بتوانم با آنها همکاری داشته باشم. اما چون کار سریال سازی و فیلمسازی یک کار گروهی است، هر گروه نیروهای خاص خودش را دارد؛ از جمله طراح لباس. این بظاهر طراحان لباس، 80درصد شان شناختی از طراحی لباس ندارند و نتیجه این بود که می بینیم طراحی لباس بسیاری از سریال ها از لحاظ زمانی و مکانی و شرایط اقتصادی ، اجتماعی با موضوع و شخصیت ها همخوانی ندارد.وی ادامه می دهد: ما با چند نفر از چهره های شناخته شده سینما جلسات و سمینارهایی داشته ایم. کسانی مثل آقای میر فخرایی، آقای مسعود فروتن و آقای رامین فر به دلیل مشغله های زیادی که داشتند، قبول نکردند در دانشگاه تدریس کنند؛ اما از دانشجویان دعوت کردند که در کلاس های خانه سینما شرکت کنند. البته ناگفته نماند فارغ التحصیلانی داشته ایم که کار طراحی لباس تئاتر را انجام داده اند و کار آنها در تالار وحدت و تئاتر شهر روی صحنه رفته است.اما وضعیت طراحی  لباس سینما و تئاتر ما به گونه ای است که در بیشتر موارد نویسنده و کارگردان خود کار طراحی لباس را انجام می دهند. یا فارغ التحصیلان طراحی صحنه و کسانی که تخصصشان طراحی صحنه است و بیش از چهار واحد درسی طراحی لباس نگذرانده اند، کار طراحی لباس را هم انجام می دهند. وقتی آقای رامین فر از نزدیک با کار ما آشنا شدند، یکی از محاسن رشته ما را چنین عنوان کردند که طراحان لباس در سینما با اجرا و دوخت لباس آشنایی ندارند؛ اما دانشجویان ما ضمن فرا گرفتن تکنیک های طراحی لباس و خلاقیت در این زمینه، اجرا و دوخت لباس را نیز انجام می دهند و این به پیشبرد و تخصصی شدن کار خیلی کمک می کند چرا که بسیاری از طرح ها قابلیت اجرا ندارند یا در اجرا خوب از آب در نمی آیند. این استاد دانشگاه یکی از مشکلات فارغ التحصیلان طراحی لباس را عدم امکان ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد و بالاتر می داند  واضافه می کند:ما پیشنهادهایی در رابطه باامکان تحصیل در رشته طراحی لباس در مقطع کارشناسی ارشد به وزارت علوم داده ایم که پذیرفته نشد.چند دانشگاه محدود در کشور انگلستان، کانادا و مالزی هستند که وزارت علوم مدرک آنها را می پذیرد.پیشنهاد دادیم که چند استاد به صورت بورسیه به آنها کشورها فرستاده شوند یا حتی استادانی از آن کشورها دعوت شوند و اساتید ما از دانش و تجربیات آنها بهره بگیرندکه این هم مورد پذیرش واقع نشد و این برای جامعه هنری تاسف انگیز است.

·       راهکارهایی برای ایرانی شدن مد لباس

مهناز ترابیان شناخت روحیات، فرهنگ و نیازهای مردم جامعه را مهم ترین راهکار برای ایرانی شدن مد لباس می داند و می گوید:طراح لباس فقط یک طراح نیست. او باید جامعه شناسی و روانشناسی را بداند و با روانشناسی رنگ و سلایق و علایق نسل قدیم و جدید آشنایی داشته باشد. اگر ما می بینیم طراحان دنیا اینقدر معروف می شوند، به این دلیل است که با سلیقه جامعه شناسان پیش می روند؛ یعنی مثلاَوقتی می بینند نسل جدید دوست دارد شلوار لی بپوشد،این مساله را درک می کنند که نسل جدید احتیاج به تغییر دارد.اگر مدت ها فقط یک مدل یا رنگ خاص تولید شود،خسته کننده است به نظر می آید.همچنین باید بودجه و قدرت خرید توده مردم و آب و هوای هر منطقه مورد نظر قرار یرد. وی می افزاید:متاسفانه بسیاری از طراحان ما مطابق با شرایط اب و هوایی طرح نمی دهند. مثلاَ می بینیم در تابستان مانتوی ریون وارد بازار می شود. این پارچه حساسیت زاست و مناسب هوای گرم نیست؛ ولی وارد بازار می شود و چون قیمتش مناسب است خرید دارد. ما یک کشوری شرقی هستیم و تمدن طولانی داریم . می توانیم به تمدن مان برگردیم و از بسیاری المان ها و نشانه های فرهنگی مان استفاده کنیم.

·       زنان سرزمین من

استاد مهناز ترابیان از زنان سرزمین من می گوید:زنان سزمین من اتفاق بسیار خوبی بود که به بار نشست. اما احتیاج به پیگیری و مداومت دارد. در ابتدا و قبل از اجرایی شدن کار به  همه طراحان لباس گفته شد که از طرح ها ژورنال تهیه می شود و مرکزی برای فروش لباس ها تهیه می گردد که این اتفاق نیفتاد. این شو می توانست لباس های ایرانی مناسب را معرفی کند، اما همگانی نشد. سال اول برگزاری زنان سرزمین من، ما از طرف دانشگاه لباس های محلی ارائه دادیم و برخی از دانشجویان پایان نامه های خود را ارائه دادند که بسیار مورد توجه واقع شد. همچنین دو سه نفر از دانشجویان ما که طراح چادر بودند رتبه آوردند و به مکه مشرف شدند. به علاوه در بخش لباس کار و لباس های مشاغل نیز کار کردیم؛ اما چون انتظارات ما در سال اول براورده نشد من در سال دوم فقط به عنوان داور کار کردم. وی ادامه می دهد: قبلاَهم برخی از ارگان ها مثل دانشگاه الزهرا،وزارت فرهنگ و ارشاد و وزارت بازرگانی نیز حرکتی مشابه انجام داده بودند. ما در دانشکده شریعتی نیز سه شوی لباس اجرا کردیم که شوی لباس سال 87 با عنوان آماتیس 2 (آفرین) در هفته پژوهش برگزار شد و از نمایندگان خانم مجلس نیز در آن حضور داشتند و بسیار موفق بود. اما مهم این است که چنین حرکت های فرهنگی مداومت داشته باشد و به طور مستمر و فراگیر نه تنها در تهران، بلکه در استان های دیگر نیز اجرا شود. ما امیدواریم یک ارگان یا سازما ن متولی این کار شود و شوی لباس های ایرانی و نمایشگاه های مختلفی در این زمینه همه ساله و به صورت مداوم اجرا گردد تا تاثیر آن را در ایرانی شدن مد و معرفی فرهنگ اصیل و غنی ایرانی در جامعه ببینیم.

مصاحبه کننده:انسیه کریمیان

به نقل از: مجله دنیای زنان